Flipped Classroom Training Workshop
رویکردی برای یادگیری فعال و تعمیق یادگیری
An Approach to Active Learning and Deeper Learning
طراحی، اجرا، ارزشیابی و بهسازی تجربه یادگیری در کلاس
Designing, Implementing, Evaluating, and Improving Classroom Learning Experiences
دکترمرتضی ضیغمی
مدرس دانشگاه، کارگاههای دانشافزایی و مهارت افزایی معلمان
تابستان 1405
پیشگفتار
کلاس معکوس فقط جابهجایی زمان تدریس نیست؛ تغییر نگاه به زمان کلاس است. در این رویکرد، دانشآموز پیش از کلاس با محتوای اولیه آشنا میشود و زمان حضور در کلاس به تمرین، گفتوگو، حل مسئله، بازخورد و تعمیق یادگیری اختصاص مییابد.
این کتابچه، گامی کوتاه و عملی برای آشنایی با این رویکرد و طراحی یک تجربه واقعی از کلاس معکوس است. قرار نیست همه کلاسها را معکوس کنیم؛ کافی است یک کلاس را بهتر طراحی کنیم.
مقدمه
کلاس معکوس رویکردی آموزشی است که با جابهجایی زمان ارائه محتوا و فعالیتهای یادگیری، فرصت بیشتری برای مشارکت و یادگیری فعال دانشآموزان فراهم میکند. در این رویکرد، دانشآموز پیش از کلاس با محتوای آموزشی آشنا میشود و زمان حضور در کلاس به تمرین، حل مسئله، تعمیق یادگیری، گفتوگو و فعالیتهای تعاملی اختصاص مییابد.
هدف اصلی کلاس معکوس، افزایش مشارکت دانشآموزان، تقویت یادگیری عمیق و استفاده مؤثرتر از زمان کلاس است. این روش میتواند در درسهای نظری، مهارتی و فعالیتهای فردی و گروهی به کار گرفته شود.
در کلاس معکوس، معلم نقش طراح، راهنما، تسهیلگر و ارزشیاب یادگیری را بر عهده دارد و با طراحی محتوا و فعالیتهای مناسب، فرایند یادگیری را هدایت میکند. دانشآموز نیز مسئولیت بیشتری در یادگیری دارد؛ محتوای پیشکلاس را مطالعه یا مشاهده میکند، در فعالیتها مشارکت میکند و آموختههای خود را به کار میگیرد.
فرایند کلی کلاس معکوس شامل این مراحل است:
آمادهسازی پیشکلاس ← مطالعه یا مشاهده محتوا ← فعالیت و تعامل در کلاس ← تمرین و حل مسئله ← بازخورد و ارزشیابی ← اصلاح یادگیری
ارزشیابی در این رویکرد میتواند از طریق مشاهده، پرسش، تکالیف، آزمونهای کوتاه و بررسی فعالیتهای فردی و گروهی انجام شود. همچنین دانشآموز با استفاده از خودارزیابی و ارزیابی همتایان، عملکرد خود را بررسی و اصلاح میکند.
از مهمترین مزایای کلاس معکوس میتوان به افزایش مشارکت، تقویت یادگیری فعال، فرصت بیشتر برای تعامل و بازخورد و توجه به تفاوتهای فردی اشاره کرد. بااینحال، این روش ممکن است با چالشهایی مانند دسترسی نابرابر به فناوری، انجام ندادن فعالیتهای پیشکلاس، نیاز به زمان بیشتر برای طراحی محتوا و فعالیت، دشواری اجرا و مقاومت برخی دانشآموزان یا معلمان در برابر تغییر همراه باشد.
کلاس معکوس؛ وقتی کلاس، محل «تمرین و تعمیق یادگیری» میشود.
✍بیندیشید، در دفترتان بنویسید، سپس پاسخ دهید.
*معلمان عزیز، لطفا جهت ثبت فعالیتهای گام به گام هر جلسه کارگاه یک دفتریادداشت تهیه و به همراه داشته باشند.
طرح یک مسئله ساده: «چرا دانشآموز باید برای شنیدن درس به کلاس بیاید؟»
در آغازین سالهای هزاره سوم، جاناتان برگمن و آرون سامز با ضبط درسها برای دانشآموزان غایب، به ایدهای تازه رسیدند: «درس را پیش از کلاس ببین، در کلاس یاد بگیر. دریافت، پردازش و یادگیری.»
مثال:
قبل از کلاس: دانشآموز یک ویدئوی کوتاه تدریس کسرها میبیند.
داخل کلاس: بهجای گوش دادن به توضیح تکراری، با همگروهیهایش تمرین و مسئله حل میکند و از معلم بازخورد میگیرد و یادگیری تسهیل گردد.
نتیجه: کلاس از «شنیدن درس» به «تمرین، تعمیق و تثبیت یادگیری» تبدیل میشود.